Piaseczno
Nazwa wsi topograficzna – od miejsca piaszczystego. Części wsi: Zwałka – sztuczne wzgórza usypane w wyniku działalności odkrywkowej kopalni siarki. Obecnie – po rekultywacji – zadrzewione: Zalew Piaseczyńsko-Krzciński – sztuczny akwen powstały w wyrobisku po kopalni odkrywkowej siarki.
Najbardziej znana w Polsce wieś gminy Łoniów, szczególnie w czasach prosperity siarkowej. Właśnie w tej miejscowości zaczęły się dzieje nowoczesnego przemysłu siarkowego w Polsce i wielka kariera kopalnictwa. Era siarkowa to już przeszłość i współczesne Piaseczno wraca do dawnej funkcji.
Nazwa Piaseczno to nazwa pochodzenia topograficzno-kulturowego. Wywodzi się od piaszczystego charakteru terytorium tej wsi. Położona jest w pasie wydm piaszczystych na Nizinie Nadwiślańskiej, należącej do większej jednostki geograficznej jaką jest Kotlina Sandomierska. A więc jest to wieś w strefie oddziaływania Wisły. Największym jej bogactwem jest więc piasek i ongiś wspomniana siarka.
Okolica ta była już atrakcyjną do zamieszkania człowieka w czasach starożytnych. Przypadkowe odkrycia i badania archeologiczne dowodzą, że człowiek zamieszkuje ten teren od kilku tysięcy lat.
W 1976 r. podczas wydobywania piasku natrafiono tu na grób kloszowy. Podjęte w roku następnym badania archeologiczne stwierdziły, że na wielokulturowym stanowisku „Krowia Góra” mieszkali przedstawiciele kilku okresów i kultur archeologicznych: trzcinieckiej, grupy tarnobrzeskiej, kultury pomorskiej, okresy wpływów rzymskich i wczesnego średniowiecza. Nie jest pewne czy znaleziska z tego najmłodszego okresu pochodzą z prawsi Piaseczno i czy od tamtego czasu (IX – X w.) trwa do dzisiaj nieprzerwanie w tym miejscu ciągłość osadnicza. Gdyby tak było to Piaseczno może uchodzić za jedną z najstarszych wsi w Polsce. Kiedy dzisiaj spojrzymy na sąsiednią wieś, prastarą Krowią Górę i dodamy jej uwarunkowania osadnicze dawnego człowieka (obronne wzgórze, dostęp do wody, urodzajną glebę, duże kompleksy leśne w pobliżu) to nie będziemy się dziwić, że to miejsce (czyli obecnie terytorium Piaseczna i Krowiej Góry) było atrakcyjne do zamieszkania przez tyle generacji naszych przodków.
W średniowieczu tereny dzisiejszego Piaseczna, łąki (pastwiska) otrzymał zapewne od księcia Kazimierza Sprawiedliwego Mikołaj Bogoria u jeszcze w czasach Długosza należało do tego rodu. W nowszych czasach związane było z dobrami Moszyńskich w Łoniowie. Tu znajdował się jeden z folwarków i zlokalizowana była stadnina koni.
Po opracowaniu dokumentacji geologicznej złoża w Piasecznie stwierdzono, że właśnie tu ruda siarkowo płytko zalega więc w czerwcu 1956 r. przystąpiono do zbierania nakładu ziemi, żeby odkryć złoże i rudę siarkową.
Po przygotowaniu złoża rudy siarkowej do eksploatacji (zdjęciu m.in. 510 tys. m3 nakładu, rozcięciu złoża na długości 400 m i 160 m) pod koniec 1958 r. wydobyto 38,5 tys. urobku z siarką, a 2 stycznia 1959 r. kopalnia w Piasecznie rozpoczęła działalność. Pierwszym szefem zakładu, czyli zawiadowcą został mgr inż. Józef Warzybok. Ale była to dopiero kopalnia doświadczalna. W następnych miesiącach trwała budowa zakładów przeróbczych rudy siarkowej w prawobrzeżnym Machowie i urządzeń właściwej kopalni (na wielkoprzemysłową skalę) kopalni siarki w Piasecznie. Kopalnia piaseczyńska była na lewym brzegu Wisły, a na prawym w Machowie zakład przeróbczy. Trzeba było więc połączyć oba brzegi. 18 grudnia 1959 r. oddano do użytku most kolejowy na Wiśle, a następnie w kolejnych miesiącach most drogowy i drogi dojazdowe do niego. Kopalnia siarki w Piasecznie miała wydobywać 1200 tys. ton rudy siarkowej w roku. Kolejne lata doskonaliły wydobycie i przerób siarki. Tarnobrzeskie zagłębie siarkowe stało się jednym z największych w branży chemicznej w kraju. Swój udział w tym miała gmina Łoniów. Były nawet projekty wstępne, żeby stolicą pobliskiej siarki stały się Świniary, Łoniów, Koprzywnica. Decyzją polityczną, stolicą stał się Tarnobrzeg. Po kliku latach intensywnej eksploatacji złoża, 1 października 1971 r. zapadła decyzja o likwidacji kopalni „Piaseczno” w terminie do 30 IX 1974 r. Co prawda kopalnia mogła być jeszcze czynna 2-3 lata, ale w regionie były lepsze złoża, więc nie było już sensu, żeby utrzymywać „Piaseczno”. Ale wyciąganie skarbów tej ziemi się nie zakończyło. Pod złożem siarkowym znajdowała się warstwa znakomicie nadających się wtedy do produkcji szkła (w Sandomierzu) piasków baranowskich – więc zaczęła się w 1973 r. jego eksploatacja połączona ze stopniowymi działaniami likwidacyjnymi i rekultywacyjnymi tego obszaru górniczego. Miało się to wszystko zakończyć w 1980 r., ale trwa do dziś. Na koniec 2010 r. w Piasecznie mieszkały 162 osoby.
Po zakończeniu wydobywania rudy siarkowej w Piasecznie i powstaniu w tej miejscowości nienaturalnego krajobrazu – z jednej strony potężnego otworu w ziemi i wokół niego nasypu z ziemi wydobywanej z tej dziury. Usypane z nakładu złoża siarkowego zwałowisko zajęło powierzchnię 120 ha. W taki to sposób przez 10 lat (od 1961 do 1971 r.) powstały na płaskim terenie wiślanym doliny „wzgórza siarkowe” o wysokości do 45 metrów. Początkowo gołe, łatwo podlegały erozji. Dlatego też zaszła konieczność rekultywacji tego terenu, pokrycia go roślinnością i doprowadzenia do zalesienia. Nad pracami czuwał profesor Stefan Zimnicki. Po przeszło 40 latach od rozpoczęcia prac rekultywacji, las pokrył nagie wzgórza i należy to uznać za spory sukces wszystkich wykonawców tego unikatowego projektu realizowanego w Nadleśnictwie Staszów wspólnie z Katedrą Melioracji i Budownictwa Rolniczego Akademii Rolniczej w Lublinie. W 2006 r. powstała też ścieżka edukacyjno-ekologiczna na terenie Leśnictwa Zawidza-Piaseczno, pod nazwą „Stefan” (prof. Stefana Zimnickiego), która pozwoli poznać problematykę rekultywacji środowisk zdegradowanych. W 2011 roku napełniono wyrobisko kopalniane wodą i powstał tu rekreacyjny Zalew Piaseczyńsko-Krzciński, uregulowano i zabezpieczono brzegi zbiornika.
Bibliografia
Opis miejscowości zacytowano w całości z książki „Encyklopedia Sandomierska – Tom I” autorstwa Józefa Myjaka wydana przez Starostwo Powiatowe w Sandomierzu wydawnictwa Myjakpress „Folwark Miejski”