Przewłoka
Stara wieś nadwiślańska o średniowiecznej metryce. Nietypowa ulicówka o nieregularnej linii – biegnącej częściowo przy wale wiślanym – drodze, wzdłuż której rozsiadły się gospodarstwa. Między korytem Wisły, a wałem zachowały się tu pomnikowe okazy drzew – obwód pnia 6,14m, a wysokość 20m. W tej samej części wsi podziw budzi aleja wielogatunkowa (również pomnik przyrody), prawem chroniona, złożona z topoli czarnej i wierzby białej – drzewa wysokości 15-22 m i obwodach od 1,40-3,35 m. Dawniej w Przewłoce istniało ok. 15 hektarowe jezioro, które z biegiem czasu zamieniło się w bagno.
Intrygująca, bardzo stara nazwa kulturowa lub topograficzna, ale też istnieje ludowa interpretacja tej zagadkowej nazwy.
Według lokalnej tradycji słownej Łążek, Przewłoka i Kępa Nagnajewska położone były na prawym brzegu Wisły, ale wskutek niewiadomych perturbacji rzecznej „przewlokły się”, czyli przemieściły się na lewy brzeg albo lepiej napisać rzeka zmieniła koryto i po powodzi zaczęła płynąć z prawej strony terenów wsi Przewłoka i Kępa Nagnajewska. Przewloka to też taki co się wlecze, włóczy, wolno chodzi.
Miejscowość Przewłoka – jak utrzymuje tarnobrzeski historyk i regionalista Józef Rawski – wzięła swoją nazwę (kulturową) od miejsca, gdzie przez zamuloną odnogę Wisły wleczono po piasku czółno lub łódkę, by dostać się z Nagnajowa przez Krzcin do Koprzywnicy.
W XV w. nazwa topograficzna, pospolita nazwa miejsca płytkiego, zapiaszczonego, gdzie się nie dało przepłynąć, ale można było przejść.
W „Liber Beneficiorum” Jan Długosz wymienia nazwę Przewłoka przy okazji opisu kościoła w Osieku. Parafia osiecka miała las położony w pobliżu stawu Łążek i Przewłoka (dicitur Lanzek et Przewocze). Wtedy to miejscowości te należały do parafii w Miechocinie, położonym po prawej stronie Wisły. Wynika z tego, że w średniowieczu rzeka płynęła z lewej strony tych wiosek. Po zmianie koryta – co nie jest dziwne, gdyż Wisła to kapryśna rzeka i czasem podczas powodzi bądź zatorów potrafi radykalnie zmienić swój bieg – wioski trafiły na lewy brzeg – tak jak dzisiaj. Przez wieki wieś gospodarzyła w strefie oddziaływania wielkiej rzeki, która również determinowała charakter miejscowego rolnictwa. Wilgotne tereny sprzyjały gospodarce hodowlanej. Wieś miała sporo trwałych użytków zielonych, więc nastawiona była na chów bydła, koni i trzody chlewnej. Niektórzy mieszkańcy zajmowali się rybactwem wiślanym, a także przemytem (Wisła w czasach zaborów stanowiła granicę). W połowie XIX w. wieś liczyła ok. 150 mieszkańców, 18 domów, w których mieszkało 180 osób.
W latach 20. XX w. Przewłoka składała się z dwóch miejscowości: Przewłoka folwark z dwoma domami wielorodzinnymi i 34. Mieszkańcami (w tym 5 Żydów) i Przewłoka wieś, która miała 20 zagród i 135 mieszkańców. Czyli w sumie o dwóch mieszkańców więcej niż w 2010 roku. Należy dodać, że Przewłoka należała do gminy Koprzywnica.
W czasie działań frontowych w II połowie 1944 r. wieś przechodziła ciężkie chwile. W jej pobliżu znajdowała się pierwsza przeprawa, gdzie Armia Czerwona przechodziła z prawego na lewy brzeg, żeby tu utworzyć przyczółek baranowsko-sandomierski. Niemcy nie chcąc do tego dopuścić bombardowali okoliczne tereny – w tym również Przewłokę i Kępę Nagnajewską. Jak utrzymuje Władysław Jarosz (rocznik 1935) w czasie nalotów m.in. zginęły cztery osoby z rodziny Smardzów, młody Wacław Szatan, Przewłocka z małym dzieckiem. Jesienią 1944 r. 133 hektarowy majątek spadkobierców Ludwika Bukowieckiego został rozparcelowany.
Do lat 70. XX w. była to wieś o tradycyjnym sposobie życia, raczej skromnym, jako że rolnicy mieli niewielkie gospodarstwa, średnio ok. 3 ha. W krajobrazie – typowo nadwiślańskim wsi – dominowała parterowa, drewniana zabudowa z towarzyszącymi budynkami gospodarczymi (oborą, chlewem, stajnią i stodołą) otoczona niewielkimi, przydomowymi ogródkami. Dalej były pola uprawne i stosunkowo sporo użytków zielonych. Wieś zaczęła się gwałtownie zmieniać, zarówno architektoniczne jak i gospodarczo i obyczajowo w kilka lat po uruchomieniu kopalni siarki w niedalekim Piasecznie należącej do kombinatu siarkowego w Machowie. Praca w przemyśle, a także rozszerzenie upraw ogrodniczych (warzywniczych i sadowniczych) i uprawy tytoniu spowodowały większy dopływ pieniędzy do chłopskich, wcześniej skromnych budżetów. A, że chłop zdobywszy ciężką pracą dodatkowe złotówki lubi inwestować w rzeczy trwałe więc w „siarkowym” krajobrazie zaczęły powstawać okazałe i murowane domy i budynki gospodarcze. Na koniec 2010 r. w Przewłoce mieszkało 167 osób.
Bibliografia
Opis miejscowości zacytowano w całości z książki „Encyklopedia Sandomierska – Tom I” autorstwa Józefa Myjaka wydana przez Starostwo Powiatowe w Sandomierzu wydawnictwa Myjakpress „Folwark Miejski”